twitter youtube google

ΑΡΘΡΑ

Παρασκευή, 21 Δεκεμβρίου 2018 18:38
Εκτύπωση

12Το πρωί της 21ης Δεκεμβρίου 1912 ο Ζιχνή Μπέης υπέγραψε την παράδοση του Νησιού στους ελευθερωτές μας. Είχε κατέβει στις Καρυές από την παραμονή, περασμένα μεσάνυχτα, με 50 στρατιώτες από το στρατηγείο του,  που είχε στο Πυτιός.

Σαράντα μέρες κράτησε ο πολύνεκρος αγώνας της απελευθέρωσης του Νησιού μας. Είχαν αίμα και πόνο αυτές οι σαράντα ημέρες, πέραν από τις χαρές και τις κωδωνοκρουσίες που ακούστηκαν το πρωί της 11ης Νοεμβρίου! Η  απόβαση στο Κοντάρι δεν ήταν παρέλαση! Ήταν μάχη! Οι επιθέσεις στο Αίπος ήταν αιματοβαμμένες, φονικές! Το κυνήγι του Τούρκου καθημερινό και δύσκολο στα βουνά της κεντρικής και βόρειας Χίου. Οι αγωνιστές και οι Ήρωες δεκάδες! Ο λοχαγός Πέτρος Καρακασσώνης, υπασπιστής του συνταγματάρχη Νικολάου Δελαγραμμάτικα, που ηγείτο του εκστρατευτικού σώματος, κατέγραψε, με ιδιαίτερα αναλυτικό και αντικειμενικό τρόπο,  σε εκατοντάδες σελίδες,  το χρονικό των ηρωικών εκείνων ημερών του Νοεμβρίου και του Δεκεμβρίου του 1912

Ο συνταγματάρχης Ζιχνή Μπέης, διοικητής του 18ου συντάγματος του Οθωμανικού στρατού, ένας ικανότατος αξιωματικός, αρτιωτάτης μορφώσεως, είχε έλθει στη Χίο πριν από ένα έτος και είχε οχυρώσει το Νησί με ισχυρά αμυντικά έργα. Μετά την κατάληψη όλων των κατοικημένων περιοχών του νησιού και την στενή πολιορκία των Τούρκων από το Ελληνικό εκστρατευτικό σώμα, καμία ελπίδα σωτηρίας για τον ίδιον δεν υπήρχε, παρά μόνο αιματοχυσία. Όμως, ο Ζιχνή δεν άκουγε τις υποδείξεις των φίλων του, των Οθωμανών προκρίτων του Νησιού, οι οποίοι μάλιστα του έστελναν και αντιπροσωπείες με την προτροπή να παραδοθεί. Συνέχιζε τον αγώνα από τις αμυντικές του θέσεις στο Αίπος, στο Προβάτειο όρος και στα υψώματα του Πυτιούς. Τα βράδια με φωτεινά σήματα ζητούσε βοήθεια από τα τουρκικά παράλια, η οποία όμως ποτέ δεν ήλθε.

Καθώς σήμερα βρισκόμαστε εδώ, στα ηρωικά χώματα αυτού του χωριού και της περιοχής, αποτελεί ιστορικό καθήκον μια μικρή αναφορά και μια υπόμνηση, ως ένα σύντομο χρονικό των ημερών εκείνων πριν την παράδοση. Υπενθύμιση των ηρωικών πράξεων και αυτοθυσιών από στρατιώτες, από πολίτες αλλά και καλογέρους των γύρω μοναστηριών. Υπήρξε πολύπλευρη και ουσιώδης η προσφορά των κατοίκων των Καρυών στον απελευθερωτικό αυτόν αγώνα. Και μαζί τους και οι καλόγεροι οι οποίοι πηγαινόφερναν  μηνύματα  στους επικεφαλής του στρατεύματος.

Είχε προηγηθεί, βέβαια, ενάμιση μήνα πριν την παράδοση, και συγκεκριμένα την 12η Νοεμβρίου, η ανεπιτυχής επίθεση του εκστρατευτικού σώματος κατά των Καρυών. Και είναι χρέος μας να θυμηθούμε ότι στην  επίθεση αυτή έπεσαν υπέρ Πατρίδος σε τούτα τα χώματα 6 στρατιώτες: Ηλίας Παρασκευάς  από την Κόρινθο, Ανδρέας Λελουδάκης από την Αίγινα, Ανδρέας Κακαβάς από το Αίγιο, Μιχαήλ Μανωλάκης από τον Πόρο, Ανδρέας Μηραλιώτης από το Αίγιο και Σπυρίδων Πιπιλής από τα Μέγαρα.  

Η οχύρωση του εχθρού στην κορυφογραμμή των υψωμάτων πάνω από τις Καρυές και στο Προβάτιο όρος των Αγίων Πατέρων, εξοπλισμένο με ισχυρά πολυβόλα, καθιστούσε τις μάχες αμφίρροπες και την κατάληψη δυσχερή. Ο ηρωισμός όμως όλων υπό τις διαταγές του ταγματάρχη Αθανασίου Ζέρβα, διοικητού του 3ου τάγματος, έφερε, τελικά, μετά από μέρες, με τις ολιγότερες δυνατές απώλειες, το ποθούμενο αποτέλεσμα της κατάληψης των Καρυών.

Μία αναφορά για τον ντόπιο πληθυσμό: Ο Αρχιμανδρίτης Διονύσιος Κολόμβος, ηγούμενος τότε της σκήτης του Αγίου Μάρκου, κατέγραψε αρκετά ιστορικά στοιχεία των ημερών, από διηγήσεις ντόπιων. Μεταξύ αυτών ξεχωριστή θέση έχουν οι εξιστορήσεις του Ιγνάτιου Παϊδα. Ο Ιγνάτιος Παΐδας με καταγωγή από την ενορία της Αγίας Άννας Καπέλας, καλόγερος  στο μοναστήρι του Αγίου Μάρκου, έδρασε με περίσσιο θάρρος ως πληροφοριοδότης όλες τις ημέρες του απελευθερωτικού αγώνα και εξιστόρησε στον αρχιμανδρίτη Διονύσιο πολλές «κατασκοπευτικές» του ενέργειες και τις οποίες αυτός συμπεριέλαβε σε ένα σημειωματάριο με τίτλο «Ενθυμήματα ελευθερίας». Το πόνημα τούτο αποτελεί  σημαντική πηγή ιστορικών πληροφοριών για την πορεία των κινήσεων του εχθρού τις ημέρες εκείνες, αλλά και για τους τρόπους που οι ντόπιοι εδώ στο χωριό δρούσαν.

Θα αναφέρουμε μία ιδιαιτέρως χαρακτηριστική πράξη του. Διαβάζουμε:: «Επήγεν ο Ιγνάτιος εκείνο το εσπέρας εις τας Καρυάς, μετά την δωδεκάτην, δια περισσοτέραν ασφάλειαν, εις του Νικολάου Δρίζου. Κτυπάει την θύραν. Τίποτα…Ήτον μέσα με την συμβίαν του, την Μαρούκα,  αλλά…Κάμνει τον σταυρόν του και προχωρεί μέσα εις το χωρίον και έρχεται εις την οικίαν του ιερέως Σταματίου Δρίζου. Και εκεί τίποτα… Τότε απέναντι ανοίγει μία θύρα. Ήτον ο Βασίλειος Ι. Μαρής. Κάτι τις είπανε. Τον συνοδεύει με ένα όπλο γκρά στην πρώτη φυλακήν, έξωθεν του καφενείου. «αλτ, ποιοι;», «Πολίτες καλοί – Ιγνάτιος».  Έδωσε το σημείωμα και επέστρεψε από το κάτω μονοπάτι». Να σημειωθεί ότι ήταν τόση η αγάπη του Ιγνατίου για την Ελευθερία της Πατρίδας, ώστε το 1913 κατετάγη εθελοντής και υπηρέτησε ως ανιχνευτής στις επιχειρήσεις της Ηπείρου. Πέθανε το 1946 στο Άγιο Όρος.

Η τελική επίθεση είχε οριστεί για την 20η Δεκεμβρίου  κατά των τμημάτων των Τούρκων που βρισκόταν στο Αίπος, στους Αγίους Πατέρες, στα Αυγώνυμα και στο Πυτιός. Και τούτο διότι οι διαπραγματεύσεις για παράδοση που έγιναν την 18η αλλά και την 19η Δεκεμβρίου, μεταξύ του λοχαγού Ε. Βερνάρδου και του ταγματάρχη Χουσεΐν Λουφτή, είχαν καταλήξει σε αδιέξοδο. Ένα μεγάλο τμήμα των τουρκικών στρατευμάτων είχε οχυρωθεί στη σκήτη των Αγίων Πατέρων και στα πέριξ υψώματα και οι προσπάθειες των επιτιθέμενων τμημάτων δεν πετύχαιναν τον στόχο τους που ήταν η ολική εξουθένωσή των Τούρκων. Έτσι, το πρωί της 20ης Δεκεμβρίου το πυροβολικό του στόλου έβαλλε συνεχώς και επί ώρες επί των θέσεων του εχθρού. Αμέσως μετά άρχισε η επίθεση του πεζικού. Το βόρειο μέτωπο, η κύρια φάλαγγα, από το Αίπος  που κατά την στρατιωτική Επιθεώρηση ήταν 4 τάγματα, ένας λόχος ευζώνων, 12 πυροβόλα, κατεδίωξε και εγκλώβισε τους Τούρκους στο Πυτιός, αφού υπήρχαν και πίεζαν και τα τμήματα εθελοντών από τον βορά.  Η νότια φάλαγγα που επιτέθηκε από το Λιθί και τον Άγιο Γεώργιο (ένα τάγμα εθελοντών και 4 πυροβόλα) ώθησε τους Τούρκους προς τα Αυγώνυμα και τον Ανάβατο.  Οι δυνάμεις των Καρυών έβαλαν επί των θέσεων του εχθρού στο Προβάτειο όρος. 

Γράφει ο Γεώργιος Σ. Σκαρβέλης για τους Τούρκους: «Περί την 16ην απογευματινήν είχον αποχωρήσει από την μονή των Αγίων Πατέρων και τα παρακείμενα υψώματα και όδευαν προς Αυγώνυμα».

Ο Ζυχνή έστειλε δυο αγγελιαφόρους, με επιστολή, σκοτεινά, νύχτωνε πια, για να βρουν τον ηγούμενο στο μοναστήρι του Αγίου Μάρκου, και να τους οδηγήσει στον Ταγματάρχη Παπαδημητρίου, στις Καρυές. Ο ηγούμενος τους έδωσε για συνοδεία τον Ησύχιο και τον Ιγνάτιο. Όταν έφτασαν στον Παπαδημητρίου αυτός  έθεσε τους αγγελιαφόρους υπό κράτηση και έστειλε τον ανθυπολοχαγό Σωτηρόπουλο να αναζητήσει τον Ζιχνή Μπέη. Επειδή η ώρα περνούσε έστειλε αργότερα και τον Ιγνάτιο με 20 άνδρες. Συνάντησαν τον Ζιχνή να κατεβαίνει από τη θέση «Σταυρί» με το επιτελείο του και 50 στρατιώτες, κρατώντας λευκό πανί.. Σχεδόν ξημέρωνε !  Ο Παπαδημητρίου τους δέχθηκε ευγενικά, τους προσέφερε τσιγάρα, καφέ, τσάι. Του έδωσαν μάλιστα του Ζιχνή ένα δωμάτιο στο σπίτι του Σταμάτη Λαρέντζου, όπως γράφει ο Αρχιμανδρίτης Διονύσιος Κολάμβος. Σημειώνεται ότι και στον Άγιο Ισίδωρο Πυτιούς ύψωσαν λευκό πανί προς το επιτιθέμενο απόσπασμα του ανθυπολοχαγού Γαββαθά. Ήταν 412 οπλίτες και 15 αξιωματικοί. Ο καθηγητής- Θεολόγος Γιώργος Διλπόης σε ένα συγγραφικό πόνημά του αναφέρει ότι στη σκήτη του Αγίου Μάρκου, μέσα σε ένα μπαούλο βρέθηκε, κατά την αναζήτηση διαφόρων τεκμηρίων, μία τουρκική σημαία και το άσπρο πανί της παραδόσεως του αποσπάσματος του Ζιχνή.

Ξημερώματα της 21ης Δεκεμβρίου 1912 ο Λοχαγός πεζικού Βερνάρδος και ο Ζιχνή Μπέης υπέγραψαν το Πρωτόκολλο παράδοσης του Νησιού. Ο Δελαγραμμάτικας ανήγγειλε το αποτέλεσμα της επιθέσεως κατά του εχθρού προς το Υπουργείο των Στρατιωτικών με το εξής τηλεγράφημα:  «Κατόπιν γενικής επιθέσεως ο εχθρός περικυκλωθείς παρεδόθη άνευ όρων. Περιήλθον εις χείρας μας 1800 αιχμάλωτοι, άπειρα πολεμοφόδια και δύο πυροβόλα». Στην αναλυτική έκθεση πεπραγμένων που αργότερα συνέταξε ,προτείνει την επ΄ ανδραγαθία κατ΄ εκλογήν προαγωγή των υφισταμένων του.

Γράφει στα απομνημονεύματά του ο λοχαγός Καρακασώνης: «Από της 7ης πρωινής ώρας ολόκληρος η Χίος ευρίσκετο επί ποδός Οι εξώσται και τα παράθυρα των οικιών, ως και οι οδοί ήσαν κατάμεστοι πλήθους, αμφοτέρων των φύλων, αναμένοντος την πομπή της συνοδείας των παραδοθέντων».

Παραδόθηκαν 1194 άτομα, αξιωματικοί και στρατιώτες και μεταφέρθηκαν στην κεντρική πλατεία από όπου αναχώρησαν την επομένη για Πειραιά. Υπάρχουν και πολλές χαρακτηριστικές φωτογραφίες της πομπής των αιχμαλώτων και της παραμονής τους στην Πλατεία.

Τον Σεπτέμβριο του 1913 ο Ζιχνή ήταν αιχμάλωτος στο Αργοστόλι. Διάβασε σε εφημερίδα την προαγωγή του Δελαγραμμάτικα σε υποστράτηγο. Έστειλε τότε στον Δελαγραμμάτικα επιστολή, γραμμένη στα γαλλικά, με ημερομηνία 22 Σεπτεμβρίου 1913, στην οποία μεταξύ άλλων γράφει: «….κατά την διάρκειαν των μαχών εν Χίω εχθρός σας, αλλ’  ήδη εγκάρδιος υμών φίλος, σας συγχαίρω, ενθυμούμενος και εκτιμών την ανδρεία σας και την στρατιωτικήν σας ικανότητα».

Αγαπητοί,

Στην ιστορία ενός Τόπου υπάρχουν στιγμές σημαντικές, ξεχωριστές, ευτυχισμένες. Δεν νομίζω όμως να υπάρχει μια στιγμή πιο σημαντική, πιο ευτυχισμένη που να γεμίζει με πλήρη αγαλλίαση την ψυχή σου, από την στιγμή που χτυπούν οι καμπάνες της λευτεριάς. Αναφερόμαστε σε γεγονότα  που παραμένουν ανεξίτηλα στη  μνήμη μας,  ακόμα και αν δεν τα ζήσαμε εμείς οι ίδιοι.

Τιμούμε τους πεσόντες ήρωες. Τιμούμε τα στελέχη και τους  στρατιώτες του απελευθερωτικού σώματος, τους γνωστούς και τους ανώνυμους που αγωνίστηκαν και μας χάρισαν τη λευτεριά!  Ο τιμονιέρης του ευδρόμου «Εσπερία» Αναστάσιος Σακελλαρίου, είχε βάρδια τη νύχτα της 20ης προς την 21η Δεκεμβρίου όταν μια κανονιοφόρος έφερε το μήνυμα της παραδόσεως των Τούρκων. Συνήθιζε να γράφει ποιήματα. Πήρε τότε ένα πρόχειρο χαρτί και έγραψε αυτό  που αργότερα δημοσιεύτηκε στον Χιακό τύπο:

Η Χίος ξυπνά λεύτερη

Αχ! πόσο βαθειά κοιμόμουνα μες του καιρού το διάβα

Πουλάκι, που μέσα στο κλουβί για έξω λαχταρά

Τ΄ αποβραδύς κοιμήθηκα δυστυχισμένη σκλάβα

Και την αυγούλα ξύπνησα αρχόντισσα, κυρά

Μου φάνηκε πως έβλεπα στον ύπνο μου βαθειά

Έναν λεβέντη νάρχεται πετώντας στο φτερό

Και ψάλλοντας κατέβαινε με αγγελική χαρά

Άνοιξε πόρτα της σκλαβιάς, η λευτεριά ειμ’ Εγώ

 

 

Του Παύλου Καλογεράκη

13

Image and video hosting by TinyPic

Newsletter